It Doarp
 

14 februari 2011

Demografische kenmerken

Constante bevolkingsomvang. Koudum heeft ongeveer 2700 inwoners. Na een periode van lichte jaarlijkse groei over de afgelopen 50 jaar, is dit aantal sinds 2000 min of meer constant1. Met uitzondering van Workum leden alle omringende kernen ? Hindeloopen, Molkwerum, Hemelum, Warns en Stavoren over de afgelopen decennia bevolkingsverliezen2.

Dalend aantal kinderen. In Nijefurd zijn in 2009 er 114 kinderen geboren en 85 personen overleden. Het gemiddeld kindertal per vrouw in Nijefurd ligt 35% boven het landelijk gemiddelde: 2,3 ten opzichte van 1,80.4Het aantal vier tot twaalf jarigen in Koudum daalt al sinds 2004 jaar op jaar.12 Het aantal mensen dat uit Nijefurd verhuisde was 2,7 keer hoger dan het aantal dat hier kwam wonen.3 

Relatief veel ouderen. De leefstijdsopbouw in Koudum is vergelijkbaar met het geheel van Friesland, zij het dat het aandeel 60-plussers iets hoger ligt2. Het aandeel 65-plussers in Koudum was in 2009 23 procent. Het gemiddelde in Friesland is 16 procent3,4.  De gemiddelde huishoudengrootte in Koudum is 2,3, op basis van 31% alleenstaanden en 1-ouder huishoudens, 33% samenwonend met kinderen en 37% samenwonend zonder kinderen.3,4 

Weinig allochtonen. Van de inwoners spreekt (als eerste taal)  70% Fries en 29% Nederlands.  1% spreekt als eerste taal een buitenlandse taal.  Dit ligt onder het landelijk gemiddelde van 5,1%.2,5   Nijfurd kende (gemeten in 2008), 4% westerse en 1% niet-westerse allochtonen.3,4

 

Natuur, water, milieu

Nationaal landschap. Koudum ligt in het Nationaal Landschap Zuidwest Friesland. Dit gebied is uniek door de combinatie van meren, bossen en oude verkavelingen, stuwwallen en terpen en het contrast van zeer open naar besloten.13

Waterrijk gebied. Van de totale oppervlakte van Nijefurd van 289 km2 is 66% binnenwater (meren en kanalen3.

Relatief veel agrarisch gebied en relatief weinig bos en natuur. Bodemgebruik voor Nyefurd is voor 87% agrarisch. Recreatie is 2% en bos en natuur 4%. De rest betreft bebouwing en wegen3. Voor Friesland als geheel is 78% landbouw, 2% recreatie, 12 % bos en natuur en 8 procent bebouwing en wegen3.

Onderwijs

Onderwijs op landelijk gemiddelde.  Nijefurd heeft 1300 jongeren in de leeftijd 10-15 jaar. 1090 kinderen volgden in 2008 basisonderwijs. 637 voortgezet onderwijs, 328 een beroepsopleiding en 163 HBO/WO.  De verdeling leerlingen op het voorgezet onderwijs betrof in 2008: 46% algemene leerjaren 1 en 2, 25% VMBO leerjaren 3 en 4, 15% Havo leerjaren3-5 en 14% VWO leerjaren 3-6. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde in Nederland.4 

Centrumfunctie voor onderwijs tot en met onderbouw. Er is een Openbare Basisschool, een Christelijke Basisschool en een dependance van de Christelijke Scholengemeenschap Bogerman.  Voor bovenbouw VWO en beroepsopleidingen gaan jongeren uit Koudum naar Bolsward, Sneek en verder, een dagelijkse reis van een half uur of langer heen en terug. De voorzieningen voor het voortgezet onderwijs zijn modern. Voor het basisonderwijs wordt al jaren gesproken over nieuwbouw.

Onderwijsinspectie. De inspectie heeft geen aanwijzingen voor belangrijke tekortkomingen in de kwaliteit van het onderwijs.14

Culturele opleidingen. Er is een muziekschool en in het beeldhouwcentrum kan een landelijk erkende opleiding tot professioneel beeldhouwer worden gevolgd.

Wonen en ruimte

Mooi, relatief goedkoop wonen. Koudum heeft ongeveer 1100 woningen.  Hiervan staan momenteel ongeveer 4% te koop.  Dit is dicht bij het landelijk gemiddelde op dit moment van 3%7.   Nijefurd heeft ten opzichte van Friesland en Nederland relatief veel nieuwbouw (1,5% op totaal in 2008) en relatief weinig sloop4.  Relatief veel woningen in Koudum zijn vrijstaand, met tuin. Bijna alle woningen in Koudum hebben bomen voor de deur. Een aanzienlijk aantal ligt aan of vlak bij water. Er komt een nieuwe woonwijk aan het water, in combinatie met ligplaatsen voor passanten. 56% van de woningen in Koudum in 2006 waren eigen woningen6.   De gemiddelde woningwaarde in Nijefurd lag in 2008 op 197.000 Euro, gelijk aan het gemiddelde in Friesland en 15% onder het gemiddelde voor Nederland4.

Relatief veel winkels. Voor de gemiddelde inwoner heeft Koudum binnen 1 km afstand een grote supermarkt en 6 andere winkels voor dagelijkse levensmiddelen. Dit is relatief veel voor een plattelandskern van deze omvang. Het gemiddelde voor Nederland, inclusief de grote steden, is 2 grote supermarkten en 10 andere winkels voor dagelijkse levensmiddelen.

Ruimte voor meer horeca voor toeristen. In de dorpskern zijn 3 café's en 1 cafetaria. Dorpshuis De Klink is een belangrijke uitgaansgelegenheid. Het recreatiecentrum de Kuilart heeft een restaurant, disco en een snackbar. Er is een Chinees restaurant en een restaurant op de Galamadammen. Aan het water zijn er grote terassen. In de dorpskom sinds kort ook terrassen geopend.

Cultuur, Verenigingsleven, Maatschappelijke organisaties

Rijk verenigingsleven.  Koudum kent 16 sportverenigingen, een sporthal, tennisbaan en sportvelden. Er zijn 10 culturele organisaties waaronder het jaarlijkse Dobbe festival met ongeveer 2500 bezoekers, 10 muziek- en zanggroepen, en 10 vrijwilligersorganisaties op allerlei gebied10.

Er zijn 7 christelijke gemeentes10.

Er zijn 6 organisaties voor ouderen:  Tafeltje-dek-je Woonzorgcentrum Finke, WoonFriesland, Dienstencentrum Nij Claerbergen, Bejaardensoos Nocht en Will. Verzorgingshuis Finke en Timpaan Welzijn10. 

Talant helpt mensen met een beperking in Friesland hún leven te leiden en is actief in Koudum in Galamahiem en op de buitenlocatie10.

Er is een jongerensoos, een peuterspeelzaal, kinderopvang Koudum it Fûgelnest, Stichting Jongerenwerk Koudum en Christelijk Jeugdwerk Koudum10. 

Nijefurd kent volgens het CBS 15 kunstenaars en 11 galeries3. Er is een kunstroute en een beeldhouwcentrum.

Werken en ondernemen

Oorspronkelijk land- en tuinbouw. Land- en tuinbouw is altijd een belangrijk middel van bestaan geweest. In de 17e en 18e eeuw was een groot deel van de Koudumer bevolking betrokken bij de internationale koopvaardij. Door de beschutte ligging en het "zwarte zand" leent een deel van de Koudumer bult zich uitermate goed voor de tuinbouw, vanaf de tweede helft van de 19e eeuw kwam de tuinbouw goed tot ontwikkeling. In de gloriejaren had Koudum een eigen veilinggebouw en werden de sperziebonen, bloemkool en andere groenten tot ver in Nederland aan de man gebracht. Hieraan dankt de Koudumer bevolking ook de bijnaam:  koudumer beantjes8.

Relatief veel landbouw, horeca/toerisme en relatief weinig zakelijke dienstverlening, onderwijs en gezondheidszorg. Momenteel zijn ongeveer 5% van de werkzame personen in Koudum actief in de landbouw, 20% in industrie, waaronder botenbouw,  45% in commerciële diensten en ten slotte 30 % in publieke diensten, zoals gemeente en onderwijs2. Voor Nijefurd ligt het aantal personen actief in landbouw (en visserij) hoger op 13%, 18% is actief in industrie, 11% in de bouw, 19% in handel en vervoer, 7% in zakelijke dienstverlening, 8% in horeca en toerisme, en 18% in gemeente, onderwijs, gezondheid en zorg3. 

Stabiel bedrijfsleven.  Koudum heeft volgens de bron Gemeente op Maat 35 agrarische bedrijven4. Er waren in totaal 130 bedrijven in Koudum in 20096.  In totaal kwamen er in Nijefurd ieder jaar 6% nieuwe bedrijven bij en sloten er 5%. Beide percentages liggen vlak onder het Friese gemiddelde (Bron: KvK, oprichtingen en opheffingen per gemeente). Bedrijventerreinen beslaan in Nijefurd 116,5 ha waarvan 20% nog uitgeefbaar.

Watertoerisme is een belangrijke sector in Nederland en specifiek voor Koudum.  De Nederlandse waterrecreatie is qua omvang ongeveer een kwart van de totale toerisme sector.  Er gaat bijna een 4 miljard omzet per jaar in om en 30.000 mensen vinden in Nederland in watertoerisme hun werk.  Een overnachtende watertoerist geeft per dag ongeveer 75 Euro in de gemeente uit, aan liggeld, boodschappen, cafe, cultuur, etc. 11.  Koudum is gunstig gelegen in het Friese merengebied, aan de Fluessen met verbindingen naar Heeg, Langweer, Staveren, Hindelopen,  en Workum.  De Kuilart en Galamadammen zijn ook Europees gezien, aansprekende toeristenbestemmingen. In 2008 telde Nijefurd 886.000 overnachtingen van toeristen en recreanten, of 8% van het totaal voor geheel Friesland, terwijl Nijefurd 3% van Friesland betreft3. Een belangrijk deel van de overnachtingen in het gebied Nijefurd vindt in Koudum plaats op de Kuilart en Galamadammen. Er waren in Nijefurd in 2008, ongeveer 350 recreatiewoningen4, dat wil zeggen 7% van het totaal aan woningen in Nijefurd, ten opzichte van 1,4% voor geheel Nederland.

Relatief lage werkeloosheid, maar geen groei. De werkgelegenheid in Nijfurd in 2008-2009 daalde met 2% ten opzichte van een gemiddelde in Friesland rond nul3. Het gemiddeld besteedbaar inkomen in Nijefurd lag exact op het gemiddelde van Friesland, van ongeveer 29 duizend Euro netto3 (cijfers van 2006). Het werkloosheidspercentage in Nijefurd in 2009 bedroeg 5% ten opzichte van een gemiddelde in Fryslan van ongeveer 7%3 .  7% van de inwoners in Nijefurd ontving in 2008 een arbeidsongeschiktheidsuitkering, gelijk aan het landelijk gemiddelde.  2,2% ontving een werkeloosheidsuitkering wat boven het landelijk gemiddelde ligt en 2,3% ontving een bijstanduitkering wat de helft van het landelijk gemiddelde is4.

Het lijkt zo te zijn dat een aanzienlijk deel van de werkzame personen in Koudum buiten de kern werkt. Feitelijke informatie ontbreekt.

 

Zorg en welzijn

Er zijn een aantal praktijken in Koudum. Voor gezondheidszorg is er voor de inwoners in Koudum een EHBO vereniging een Thuiszorgorganisatie, een Praktijk voor Fysio-, Oedeem-, Manuele en Kinderfysiotherapie, een huisartenpraktijk een logopedische praktijk een praktijk voor paranormale genezing een praktijk voor osteopathie een tandartsenpraktijk en verloskundigenpraktijk10.  Het dichtsbijzijnde ziekenhuis is in Sneek.

Veiligheid

Relatief veilig. In het hele gebied met 10.000 inwoners is één wijkagent actief. Het aantal geregistreerde misdrijven per 1000 inwoners ligt met 39 in 2007 ruim onder het landelijk gemiddelde van 72 en 140 voor Amsterdam4.  Het betrof in dat jaar ongeveer 400 gevallen. Een kleine 30% van de criminaliteit in Nijefurd wordt opgehelderd cijfers (2007), in lijn met het landelijk gemiddelde4.

Verkeer, Vervoer en Wegen

De inwoners van Nijefurd hebben ongeveer 4500 personenauto?s en 1000 bedrijfswagens. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde per inwonertal. Nijefurd heeft 2 keer zoveel wegkilometers per auto als het gemiddelde in Nederland (en dan ook alleen stoplichten bij trein en boot) 4.

Het dichtstbijzijnde treinstation ligt bij Molkwerum, op ongeveer 5 km afstand. Een aantal malen per dag rijdt de bus naar Bolsward, met een iets hogere frequentie voor de schoolgaande jeugd in de ochtenduren.

Het aantal verkeersslachtoffers in 2009 in Nijefurd lag op 7 personen, of te wel 0,06% van de lokale bevolking ten opzichte van 0,11% voor geheel Friesland3.

De belangrijkste investeringen in verbetering van wegen en waterwegen betroffen: aquaduct Galamadammen en de renovatie van de dorpskern.

Provinciaal- en gemeentelijk beleid

Bij de laatste gemeenteraadsverkiezing waren in Koudum de die grootste partijen: Het CDA, Gemeente Belangen en de Fryske Nasjonale Partij.

Dorpsbelangen Koudum heeft ervoor gepleit Koudum als regionaal centrum aan te wijzen. Op grond van de ontwikkeling van Koudum als:
- woonkern, met o.m. de realisatie van het Morraplan en het zorgappartementencomplex Ravelijn;
- werkkern, met o.m. de vestiging van de Corporatie Holding Friesland, de
buitendienstafdeling van de gemeente en de toeristische verblijfsaccommodaties de Kuilart en Galamadammen;
- recreatiekern, met o.m. genoemde recreatieve accommodaties en het
beeldhouwcentrum; en
- regiokern, gelet op de gevestigde voorzieningen als huisartsenpraktijk,
dierenartspraktijk, de Welkoopvestiging en de multifunctionele accommodatie ?de Swel?.

Het provinciebestuur stelde in een reactie:"Om de status van Koudum
ongewijzigd te laten. Dit laat onverlet dat Koudum zich naar aard en schaal kan blijven ontwikkelen, passend in de karakteristiek van de omgeving en vooral gebruikmakend van de recreatieve potenties daarvan
."

Bijzonderheden

In 2006 won Koudum de Europese dorpsvernieuwingsprijs.

Bronnen

Bronnen:

  1. Encyonline.nl
  2. Bosatlas van Friesland
  3. CBS, Fryslan in Cijfers, 2009
  4. Gemeente op Maat
  5. Ec.europa.eu
  6. Statline 2008
  7. Funda
  8. Koudum.nl
  9. KvK, oprichtingen en opheffingen per gemeente
  10. Gemeentegids Nijefurd 2009-2010 en Digitale gemeentegids Nijefurd
  11. HISWA
  12. Rapport: Krimp, ondergang of kans.
  13. Landschapsontwikkelingsvisie en kansenkaart Nationaal Landschap ZWF
  14. Onderwijsinspectie.nl