Koudum

De huidige Martinikerk moet minstens de vierde kerk zijn die op deze plek stond en werd gebouwd in 1857 als opvolger van een achtkantige koepelkerk, waarvan men de vorm wel vergeleek met een theebus. Deze koepelkerk heeft maar ongeveer 25 jaar bestaan, hij kwam in de plaats van een grote kruiskerk die, afgaande op  bewaard gebleven afbeeldingen, 16e eeuwse bouwkenmerken had. Ook deze kerk had een voorganger, waarschijnlijk stond hier in de vroege middeleeuwen al een kerk. Bij de bouw in 1857 vond men een zandstenen sarcofaag uit de 11e eeuw, die momenteel bewaard wordt in het kerkmuseum te Jannum. 
Sint Martinus van Tours is van oudsher de patroonheilige van de Koudumer kerk. Tot 1580 waren alle dorpskerken in Friesland katholieke kerken. In dat jaar nam de Friese overheid alle katholieke bezittingen in beslag om ter beschikking te stellen aan de toenmalige gereformeerde kerk. Aan die roerige tijd in de tachtigjarige oorlog herinnert ook het gedenkbord in de kerk, dat werd gemaakt om de bloedige Spaanse overval op Koudum van het jaar 1586 te gedenken. 
Aan de kruiskerk werd tussen 1614 en 1617 een grote nieuwe toren gebouwd en tussen 1645 en 1655 kreeg de kerk een kostbaar nieuw interieur. Een deel van het koperwerk liet men in Amsterdam maken. In de marmeren voet van de preekstoel zijn de wapens uitgehouwen van de toenmalige grietman Johan van Aylva en zijn vrouw Catharina van Walta. De beelden op het orgel zijn in de 19e eeuw aangekocht van de kerk te Staveren, ook daar bouwde men een nieuwe en kleinere kerk, voor de engelenbeelden was geen plaats.

Bij de afbeeldingen van boven naar beneden: Foto door Sjoerd van der Veen oktober 2008; een foto uit 1914 van het huidige kerkgebouw;afbeelding van de koepelkerk uit ong. 1840;18e eeuwse afbeelding van de kruiskerk.